Chuỗi cung ứng không còn là hậu cần, mà là yếu tố quyết định cục diện cạnh tranh
Trước khi rút khỏi Việt Nam tháng 5 năm 2019, Auchan không phải là một thương hiệu yếu hay thiếu kinh nghiệm. Ngược lại, đây là một trong những tập đoàn bán lẻ hypermarket hàng đầu châu Âu, được thành lập từ năm 1961 tại Pháp, từng hiện diện tại hơn 15 quốc gia, với doanh thu hàng chục tỷ euro mỗi năm. Auchan nổi tiếng trong giới bán lẻ Quốc tế nhờ năng lực Quản trị chuỗi cung ứng hiệu quả, hệ thống private label mạnh, khả năng tối ưu chi phí và vận hành hypermarket quy mô lớn – những năng lực đã giúp Auchan cạnh tranh sòng phẳng với Carrefour, Tesco hay Walmart tại nhiều thị trường.
Khi bước vào Việt Nam giai đoạn 2015–2016, Auchan mang theo một mô hình được xem là “chuẩn mực” của bán lẻ châu Âu: danh mục hàng hoá rộng, nhãn hàng riêng, giá cạnh tranh, chuỗi cung ứng tập trung, kiểm soát chặt chi phí Logistics và tồn kho. Với tham vọng mở rộng nhanh, Auchan đã phát triển 18 siêu thị chỉ trong vài năm, tập trung tại các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội, và từng được kỳ vọng sẽ trở thành một đối trọng đáng gờm của AEON, Big C và Lotte trên thị trường bán lẻ hiện đại Việt Nam.
Tuy nhiên, chính tại Việt Nam, nơi nhu cầu tiêu dùng, cấu trúc thị trường và năng lực nhà cung cấp mang những đặc thù rất khác châu Âu, Auchan lại trở thành một case study điển hình về thất bại trong Quản trị Chuỗi cung ứng. Theo báo cáo tài chính, Năm 2018, Tập đoàn Auchan ghi nhận khoản lỗ ròng hơn 946 triệu Euro ở cấp độ toàn cầu, sau khi đạt lợi nhuận 509 triệu Euro năm 2017. Trong bối cảnh tái cấu trúc này, Auchan Retail đã quyết định rút khỏi các thị trường hoạt động kém hiệu quả, trong đó có Việt Nam vào tháng 5/2019, để lại sự tiếc nuối cho nhiều người tiêu dùng Việt nam.
Bài viết này không bàn về marketing hay kinh doanh đơn thuần mà nhìn qua lăng kính SCM để trả lời câu hỏi cốt lõi:
Vì sao cùng là hypermarket, AEON, Big C (Go!), Lotte vẫn trụ vững – còn Auchan thì không?
Từ một video của chương trình “Kiến thức quanh ta” về Auchan Retail, tôi phân tích case study này dưới góc nhìn Quản trị Chuỗi cung ứng (SCM) – để gợi nhớ thời vàng son của họ và rút ra những bài học còn nguyên giá trị.
1. Chiến lược cung ứng
Chuỗi cung ứng không phù hợp với hành vi tiêu dùng của thị trường Việt Nam: Auchan mang mô hình hypermarket châu Âu cứng nhắc (thiết kế cho quy mô lớn kiểu đại siêu thị, ở xa trung tâm, giỏ hàng lớn, mua sắm theo tuần, nhu cầu tương đối ổn định, tần suất mua hàng thấp), nhưng Việt Nam phần lớn:
Đặc điểm nhu cầu thị trường (demand uncertainty): nhu cầu nhỏ lẻ, mua thường xuyên
Ưu tiên chợ truyền thống, minimart, convenience store.
Hàng tươi sống nhiều, ưu tiên hàng hoá nội địa có thương hiệu
Giá cạnh tranh
2/ Distribution Network design
Auchan mở khoảng 18 siêu thị size hypemarket nhưng không đạt đủ scale để tối ưu DC (Distribution Center). Mô hình hypermarket yêu cầu:
Lưu lượng hàng lớn,
Vòng quay tồn kho cao,
DC trung tâm đủ lớn để hưởng economy of scale.
Chi phí Logistics trên doanh thu cao, khoảng 10% – 12%,trong khi các đối thủ chỉ 6% – 8% (trên thực tế có doanh nghiệp chi phí này chỉ khoảng 4 – 5% tuỳ size)
High Logistics cost → giá bán không cạnh tranh → vòng xoáy lỗ.
3/ Quản trị danh mục hàng hóa & tồn kho
Auchan áp dụng centralized assortment planning giống châu Âu. Auchan: chỉ có khoảng 65% hàng Việt nam, trong khi đó các đối thủ như Aeon, BigC, Lotte khoảng 75–90% là hàng Việtnam. Điều này cho thấy Auchan có tỷ lệ hàng Việt nam thấp, không phù hợp với nhu cầu thị trường, dẫn tới tồn kho dài ngày và vòng quay thấp hơn đối thủ.
Trong khi thị trường Việt Nam cần:
Local sourcing mạnh
Linh hoạt danh mục theo khu vực.
4/ Chiến lược sourcing & quan hệ nhà cung cấp
Auchan muốn tiêu chuẩn hóa chất lượng theo chuẩn châu Âu, do đó sức ép lớn lên supplier
Nhưng Nhà cung cấp nội địa nhỏ, gặp khó trong việc đáp ứng volume, tiêu chuẩn, giá.
Do đó không xây dựng được chiến lược dài hạn với Nhà cung cấp local
5/ Chi phí cao, doanh thu không đủ bù chi phí
Chi phí Logistics trên doanh thu khoảng 10%-12%, trong khi các đối thủ chỉ khoảng 6%-8%
Chi phí tồn kho cao, vòng quay hàng hoá thấp
Do đó không tạo lợi thế về chi phí
Case Auchan tại Việt Nam cho thấy một sự thật khó né tránh: Chuỗi cung ứng chính là nơi chiến lược bị kiểm nghiệm khắc nghiệt nhất. Khi mô hình kinh doanh được mở rộng nhanh hơn năng lực chuỗi cung ứng thích ứng với thị trường, mọi lợi thế về thương hiệu, quy mô hay sản phẩm, dịch vụ đều trở nên mong manh.
Trong bối cảnh đó, chi phí không chỉ tăng lên, mà còn làm lộ rõ những giả định sai lầm trong thiết kế chiến lược ban đầu. Với đội ngũ lãnh đạo, bài học then chốt không phải là “mở rộng thị trường nhanh hay chậm”, mà là Chuỗi cung ứng đã đủ đúng để mở rộng hay chưa?